مطالعه سازوکارهای مولکولی و عصبی ساعت زیستی بدن نشان میدهد مغز چگونه چرخه خواب و بیداری را تنظیم میکند؛ دانشی که میتواند به درمان اختلالات خواب کمک کند.
همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: چرا گاهی چند دقیقه قبل از زنگ ساعت بیدار میشویم؟ چرا شبها در ساعت مشخصی احساس خوابآلودگی میکنیم؟ پاسخ این پرسشها در یک سیستم پیچیده زمانسنجی در مغز انسان پنهان شده است؛ سیستمی که دانشمندان هنوز در حال کشف جزئیات آن هستند.
اسرار اساسیترین نیاز بدن
خواب یکی از اساسیترین نیازهای بدن انسان است، اما برخلاف تصور بسیاری، مغز در زمان خواب خاموش نمیشود. در طول شب، شبکهای پیچیده از سلولهای عصبی، هورمونها و پیامهای شیمیایی فعال است تا بدن را برای استراحت، ترمیم و سپس بیدارشدن آماده کند.
دانشمندان سالهاست تلاش میکنند بفهمند مغز چگونه زمان مناسب برای خوابیدن و بیدارشدن را تشخیص میدهد. تحقیقات جدید نشان میدهد این فرآیند به مجموعهای از تغییرات دقیق در سلولهای مغزی وابسته است که مانند یک ساعت داخلی عمل میکنند.
بیشتر بخوانیم:
- کم خوابی باعث چاقی میشود یا لاغری ؟ | عاملی پنهان افزایش وزن را بشناسید
- تشخیص آلزایمر با یک آزمایش خون
ساعت زیستی؛ زمانسنج پنهان بدن
بدن انسان دارای یک ساعت داخلی ۲۴ ساعته است که به آن ریتم شبانهروزی گفته میشود. این ساعت بسیاری از فرآیندهای بدن از جمله خواب، دمای بدن، فشارخون و ترشح هورمونها را تنظیم میکند.
مرکز اصلی این ساعت در بخشی کوچک از مغز قرار دارد که اطلاعات مربوط به نور محیط را دریافت میکند. به همین دلیل، نور صبح میتواند به مغز پیام دهد که زمان آغاز فعالیت روزانه فرارسیده است.
چرا خواب ما با تغییر ساعت به هم میریزد؟
وقتی افراد به مناطق زمانی مختلف سفر میکنند یا برنامه خوابشان به طور ناگهانی تغییر میکند، ساعت داخلی بدن با محیط جدید هماهنگ نیست. نتیجه آن همان حالتی است که بسیاری پس از سفرهای طولانی تجربه میکنند: خستگی، بیخوابی یا خوابآلودگی در زمان نامناسب.
دانشمندان معتقدند شناخت دقیقتر سازوکار ساعت زیستی میتواند به روشهای بهتر برای تنظیم خواب کمک کند.
مغز چگونه زمان بیدارشدن را پیشبینی میکند؟
یکی از جالبترین ویژگیهای ساعت زیستی این است که مغز فقط به زنگ ساعت یا عوامل بیرونی وابسته نیست. اگر فرد هر روز در زمان مشخصی بیدار شود، بدن بهتدریج این الگو را یاد میگیرد.
تغییرات فعالیت سلولهای عصبی و مواد شیمیایی مغز به بدن کمک میکند برای زمان بیداری آماده شود؛ به همین دلیل بعضی افراد حتی بدون هشدار تلفن همراه، تقریباً در ساعت مشخصی از خواب بیدار میشوند. 
امید تازه برای درمان اختلالات خواب
اختلال خواب فقط باعث خستگی روزانه نمیشود؛ کمبود خواب و بینظمی ساعت زیستی میتواند با مشکلاتی مانند کاهش تمرکز، اختلال حافظه و افزایش خطر برخی بیماریها مرتبط باشد.
پژوهشگران امیدوارند با شناخت دقیقتر مدارهای مغزی و پیامرسانهای شیمیایی مرتبط با خواب، درمانهای مؤثرتری برای بیخوابی و اختلالات ساعت زیستی طراحی شود.
خواب؛ هنوز یکی از بزرگترین اسرار مغز
باوجود پیشرفتهای علمی، خواب همچنان یکی از پیچیدهترین عملکردهای مغز انسان است. هر کشف تازه درباره ساعت زیستی نشان میدهد حتی کاری ساده مانند خوابیدن و بیدارشدن، نتیجه هماهنگی میلیونها سلول در بدن است.
شاید در آینده دانشمندان بتوانند ساعت خواب هر فرد را دقیقتر تنظیم کنند؛ اما فعلاً یک نکته روشن است: مغز ما یک زمانسنج شگفتانگیز درون خود دارد که هنوز همه رازهایش آشکار نشده است.
کد خبر 1057753
-
کشف «خرگوش» ۷۰ میلیون ساله عصر دایناسورها | فسیلی که تصور ۴۰ساله دیرینهشناسان را تغییر داد
-
کشف مادهای با رفتار غیرعادی در هسته زمین
-
مغز شما چطور بدون صدای زنگ ساعت شما را بیدار میکند؟
-
ترامپ مرا غافلگیر کرد | به خاطر توقف حمله به ایران، ناامید شدم
-
عراقچی: مذاکرات در مسیر نهایی شدن قرار دارد
-
کِشتی اسکورتشده توسط آمریکا زمینگیر شد | شناورهایی که از مسیرهای ناامن عبور کنند، حتماً دچار حادثه خواهند شد
-
آیا ایران و آمریکا تا پایان هفته به مذاکرات بازمیگردند؟
-
ایران تولید این پهپاد پیشرفته آمریکایی را متوقف کرد! + فیلم
-
ماجرای ۵ بار تهدید ترامپ برای حمله به ایران | از بازگرداندن ایران به عصر حجر تا ضربه سنگین!
-
۱۲۰ کشته و مجروح در حوادث رانندگی اربعین | اعلام ساعات شلوغی هر مرز | این استانها بیشترین زائر را داشتهاند
-
بازیگر جوان سینما و تئاتر درگذشت
-
ترامپ طرحی را پذیرفت که ۸۰ درصدش به نفع ایران بود | هیچ مذاکرهای بدون اذن رهبری صورت نگرفته است
-
ترامپ: مذاکرات با ایران خیلی زود آغاز میشود | توافق را به حمله ترجیح میدهم | من به دنبال کشتن مردم نیستم!
-
جنایت تکاندهنده با تبر + تصاویر | از جر وبحث زنان تا اعتراف غضنفر؛ موضوع را شنیدم خونم به جوش آمد
-
بیفوما + ۸۰ میلیارد تومان در ازای گزینه محبوب تارتار | یکی از سه مهاجم پرسپولیس باید برود تا راضی شوند
-
استفاده از سلاح اتمی را مجاز میدانیم | خطر تبادل حملات هستهای بالا گرفت
-
جزئیات عملیات محرمانه نوهد در خاک عراق از زبان مشاور فرمانده کل ارتش | اسارت نیروهای ضدانقلاب بدون تلفات
-
۲۳۰ میلیارد بدهید تا با استقلال قرارداد امضا کنم
-
دو پیازه آلو ؛ غذای اصیل شیرازی که آلو ندارد
-
چهره مغموم همسر و دختر اکبر عبدی در مسجد بلال | عکس
-
چرا خواب بعضیها ناتمام میماند؟ | درباره وقتی که ۵ صبح بیدلیل بیدار میشویم
-
کاهش فشار خون و کلسترول با این کار ساده | چرا قلب بیشتر صبحها و شنبهها میشکند؟
-
اضطراب جنگ چطور خواب را مختل میکند و به سلامت آسیب میزند؟ | راهحل یک متخصص برای داشتن خواب راحت
-
خواب را به این ۷ دلیل جدی بگیرید
-
عوامل مزاحم و شرایط مطلوب برای داشتن یک خواب خوب را بشناسید
-
کمخوابی چطور سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند؟
-
چرا کمخوابی باعث چاقی میشود؟ ارتباط خواب با متابولیسم