این روزها هلیا کیلومترها راه میرود تا ببیند سه توله دیگرش را هر کدام کجای زیستگاه تاریخیاش قال بگذارد و برود پی زندگیاش. او در آخرین زایمان ۵ توله به دنیا آورد و دو تای آنها را میاندشت همین اواخر رها کرد.
همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: این روزها هلیا کیلومترها راه میرود تا ببیند سه توله دیگرش را هر کدام کجای زیستگاه تاریخیاش قال بگذارد و برود پی زندگیاش. او در آخرین زایمان ۵ توله به دنیا آورد و دو تای آنها را همین اواخر در میاندشت رها کرد. چند روزی همه نگران آن دو توله تازه مستقل شدهاش بودند، چرا که هنوز به ۱۸ ماهگی، که سن استقلال یوزهاست، نرسیده بودند، ولی دیده شدنشان و شکار کردنشان همه را متعجب و در عین حال خوشحال کرد. متخصصان آن را به امنیت منطقه و طعمههای فراوان میاندشت نسبت دادند.
آخرین بار حدود ۱۰ روز پیش، هلیا و سه توله در حاشیه شمالی پناهگاه حیات وحش میاندشت، یعنی حوالی شوقان، مشاهده شدند؛ مکانی که در محدوده زیستگاه تاریخی یوز قرار میگیرد، ولی سالهاست در آن گزارش مشاهده یوز ثبت نشده است. هلیا در یک سال اخیر در بیشتر مناطق زیستگاه شمالی یوزهای ایرانی، یعنی پارک ملی توران، منطقه حفاظتشده میاندشت، حفاظتگاههای خصوصی یوزکنام و اوزوم، ثبت شده است. به نظر میرسد از نظر یوزهای مادر، هلیا و تلما، این مناطق تا حدودی «مطلوبیت زیستگاهی» بیشتری نسبت به توران داشتهاند.
هیچ تحقیقی چنین ادعایی را اثبات نکرده و به قول مسئولان پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و متخصصان این گونه، «ما چیز زیادی از یوزها نمیدانیم» و بخشی از عدم شناخت ما در مورد این گونه، نبود پایش سیستماتیک به همراه فناوری روز دنیاست. تو گویی با چشمانی بسته فیلی را در اتاقی تاریک توصیف کنی.
با این حال، یوزها نشان دادهاند محدوده ترددشان به مرزهای فعلی مناطق حفاظتشده محدود نمیشود و زیستگاههای بسیار وسیعتری را برای قلمرو انتخاب میکنند. با حامد ابوالقاسمی، حفاظتگر و دبیر انجمن صنفی کارفرمایی حفاظتگاههای خصوصی کشور که این روزها در منطقه ۴۵۰ هزار هکتاری یوزکنام برای حفاظت از یوزپلنگ در تلاش است، گفتوگو کردهایم.
جادهای در مسیر هلیا و بچههایش
در دو سه ماه اخیر، یوزها، بهویژه هلیا و تلما و بچههای هلیا، در محدودهای دیده شدهاند که جاده جدید میامی-جاجرم از آن عبور میکند. این جاده هنوز به بهرهبرداری نرسیده و بخشی از مسیر آن خاکی و بخشی آسفالت شده است. این جاده از چه محدودهای عبور میکند؟
این جاده کاملا از یوزکنام عبور میکند، یعنی جاده میامی به سمت شمال در حوالی کوهان و بکران، مرز غربی محدوده یوزکنام است. سپس از بخش شمال و شمالغربی یوزکنام، در نزدیکی کوه جهانآباد، میگذرد و به گرمه و جاجرم میرسد.
در بازدیدی که از کنار این جاده به مناسبت روز ملی یوزپلنگ آسیایی داشتیم، کالورتها و آبگذرهایی که برای عبور آب ایجاد شدهاند، به نظر میرسید تفاوت چندانی با آبگذرهای جاده میامی-عباسآباد ندارند. آیا برای این جاده مطالعات لازم، نه فقط برای یوز بلکه برای عبور سایر گونهها، انجام شده است؟ آیا در جریان این مطالعات هستید؟
مطالعهای انجام نشده است. فقط اخیرا، به دلیل اینکه میخواهند جاده را به اتمام برسانند، فعالیت عمرانی دوباره شروع شده است. به همین دلیل مکاتباتی بین سازمان محیط زیست و اداره راه انجام شده که ملاحظات زیستمحیطی رعایت شود. ما هم اینجا بهعنوان بخش خصوصی متخصص این حوزه، به مسئله ورود کردیم و از سازمان خواستیم ملاحظات صرفا در حد تابلوهای هشدار و این مسائل نباشد.
این جادهای است که در آینده تردد قابلتوجهی خواهد داشت، بنابراین ملاحظات باید به سطح ایمنسازیها، مثل روشنایی، فنسکشی و ایمنسازی کالورتها باشد. اخیرا با تیم کارشناسی که در اختیار داریم، سفری انجام دادیم و از همه کالورتها و کل مسیر بازدید کردیم و در حال پیشنهاد دادن نکاتی هستیم که این موارد به شکل مطالبه قانونی از وزارت راه مطرح شود. این وزارتخانه تعهدات قانونی برای مناسبسازی عبور و مرور جانوران و انسان دارد.
روگذر برای یوز مطلوبتر است
در کشور جاده روگذر برای حیاتوحش آنچنان که در کانادا، پارک ملی بنف، وجود دارد، نداریم؟ برای یوزپلنگ، گذرگاه روگذر مطلوبیت بیشتری دارد یا همین کالورتهایی که ایجاد شدهاند؟ چون کالورتها کوچکاند و اگر طولانی باشند، احتمالا تاریک میشوند و احتمال عبور یوز هم کاهش پیدا میکند. برای سایر گوشتخواران زیرگذر مطلوبیت دارد یا روگذر؟
اصولا گوشتخواران امکان عبور از زیرگذرها را بیشتر از علفخواران دارند، چون ترس آنها از تاریکی کمتر است. آن چیزی که میدانیم این است که به هر حال روگذر خیلی مطلوبتر است، بهخصوص اگر قرار باشد طول کالورت زیاد و تاریک باشد؛ حتی اگر عرض و ارتفاع آن هم بزرگ باشد، باز مطلوب نیست. به همین دلیل معمولا در این موارد توصیه میشود روگذر احداث شود. البته هزینههای ساخت این دو کاملا متفاوت است.
هلیا و تغییر تصور ما از زیستگاه یوز
الان گزارشهای زیادی داریم که هلیا با بچههایش از یوزکنام و میاندشت عبور میکند. حدود یک هفته پیش هم آقای دریکوند، مدیرکل محیط زیست خراسان شمالی، خبری دادند که هلیا و ۳ تولهاش را در شوقان دیدهاند. آیا ممکن است هلیا برای اینکه بچههایش را برای استقلال ترک کند، شمال زیستگاههای شمالی را انتخاب کند؟ این منطقه کوهستانی است و احتمالا رقبا و مخاطرات متفاوتی دارد. این از نظر شما که متخصص یوزپلنگ هستید، یک انتخاب است یا اتفاق؟ باید بهعنوان سورپرایز ببینیم یا رفتار عادی یوز؟
در این مورد خیلی سورپرایز نمیشود آن را تلقی کرد. در این مورد شوقان عملا انتظارات ما را تغییر میدهد. ما میدانیم که یوز از همه این زیستگاهها استفاده میکند و میدانیم که در گذشته هم زیستگاه این گونه از پارک ملی گلستان تا ترکمنستان کشیده شده بوده است. همه آن محدودهها یوز حضور داشته است.
حالا در همه این سالها، به واسطه این تکهتکه شدن زیستگاه و توسعه شهرها، بخشهایی استفاده نمیشده یا حداقل ما نمیدانستیم که استفاده میشود. بخش زیادی از این موضوع به کمبود اطلاعات و نبود برنامه جامع پایش ما برمیگردد.
این موضوع اهمیت ایجاد شبکه بههمپیوسته زیستگاهی یا شبکه مناطق حفاظتشده را بیشتر از قبل میکند. اساسا برای اینکه بتوانیم کار حفاظت را در مورد حیاتوحش، بهخصوص آنهایی که مهاجرند و مسافتهای طولانی طی میکنند، کامل انجام دهیم، ایجاد شبکه بههمپیوستهای از مناطق زیستگاهی و مناطق حفاظتشده است.
تکمیل شدن این شبکه امروزه با ایجاد شبکهای از مناطق حفاظتشده خصوصی میسر میتواند شود. در طراحیها و مدلهای جدید حفاظت، به همه زیستگاهها، مهم و غیرمهم، باید اهمیت داده شود و مورد بهرهبرداری قرار گیرند. همه ذینفعانی در زیستگاهها باید در حفاظت درگیر شوند و از آن نفع ببرند. در آن صورت است که خروج یوز از میاندشت یا هر منطقه دیگری به معنای خروج از هیچ حفاظتگاهی نیست و پشتیبانی لازم مردمی را دارد.
شبکه حفاظتی یوز باید گستردهتر شود
آیا الان در زیستگاه یوز این شبکه حفاظتی وجود دارد یا فقط در حد محدود ه ۴۵۰ هزار هکتاری یوزکنام است؟ این شبکه حفاظتی شامل چه بخشهای دیگری باید باشد که به حفاظت یوز کمک کند؟
در استان یزد حفاظتگاههای خصوصی اساسا با هدف حفاظت از یوز ایجاد شد؛ پیوستگی زیستگاههای یوز مدنظر بود. البته زیستگاههای جنوبی در استان یزد الان به دلایل مختلف دیگر یوز ندارد. در آن زمان گروههایی به صورت داوطلبانه حفاظت از زیستگاههای یزد را شروع کردند، سازمان حفاظت محیط زیست هم ترغیب شد برای حفاظت از یوز دست به دست مردم بدهد.
الان هم شرایط همینطور است. اقدامات سازمان برای یزد دیر بود، ولی در زیستگاه شمالی یوزپلنگ، علاوه بر یوزکنام، منطقه جدید حفاظت خصوصی اوزوم را در بالای میاندشت در خراسان شمالی داریم. سایر مناطق مورد استفاده یوز باید با ایجاد قرق اختصاصی به شبکه حفاظت از این گونه اضافه شود.
در منطقه حفاظتشده توران چطور؟ آیا تعارضاتی وجود دارد که بتوان با قرق اختصاصی آن را برطرف کرد و یا حداقل کاهش داد؟
در یوزکنام هم تاکنون هیچ معدنی برای حفاظت پا پیش نگذاشته است و حفاظت کاملا بر اساس جمعآوری کمکهای مالی از بخشهای مختلف، مثل صنایع غذایی، معادن بیرون زیستگاه، مردم و… پیش میرود.
توران مجموعه حفاظتی است که سازمان برای آن برنامه حفاظتی دارد، ولی تعداد نیروهای حفاظتی بسیار کم است، تجهیزات بسیار کم است. دامداری و چرای شتر در آن صورت میگیرد. و از همه مهمتر، به دلیل برخوردهای قهری، در این زیستگاه افراد متخصص داوطلب در توران حضور ندارند و اطلاعات سازمانیافتهای از توران نداریم. پایشها محدود و اتفاقی است و این خود از مهمترین ایرادات حفاظت است، چرا که مدیریت و تصمیمگیری را دشوار میکند.
پایش اتفاقی، مبنای علمی ندارد
آن زمانی که انجمن یوز ایرانی که به صورت سیستماتیک پایش میکرد، تعداد یوزها خیلی تفاوتی نمیکرد با الان که یوزها به صورت فرصتطلبانه بر سر آبشخورها و سابقه تاریخی مشاهده ثبت میشوند. سیستماتیک بودن پایش چه تغییری میتواند مثلا در جمعیت یوز ایجاد کند؟ البته شاید بگویید جمعیت در درجه دوم اهمیت است؛ اما تفاوت این دو نوع پایش چیست؟
قرار نیست پایش باعث افزایش ثبت جمعیت شود. پایش سیستماتیک به محقق و تصمیمگیر دادههای قابل مقایسه میدهد که در یک بازه زمانی مشخص به دست آمده است. پیش از انجمن یوزپلنگ ایرانی، برای ۶ سال، ۹۱ تا ۹۶، پایش انجام میشد.
پایشهای امروزی که سیستماتیک نیستند، مبنای علمی ندارند؛ یعنی نمیتوانیم بگوییم حتی افزایش ظاهری جمعیت بهدرستی برآورد شده است. مثل این است که مدل آماربرداری از یک جمعیت در بازه زمانی مختلف متفاوت باشد، در نتیجه شما نمیتوانید آمارها را با هم مقایسه کنید.
به همین دلیل همه این تلاشی هم که اگر دارد اتفاق میافتد، بیحاصل است؛ یعنی قابل استفاده نیست. وقتی بدانید در گذر زمان جمعیت یوز، طعمه یوز، تعارضات و… چقدر بوده، میتوانید برنامه مدیریتی و حفاظتی ارائه دهید.
بیشتر بخوانید:
یوز آسیایی به کمتر از ۳۰ فرد رسید؛ راه نجات چیست؟
یوزها کجا می روند؟ | رد ۲۷ یوز، فراتر از مرز مناطق چهارگانه
هشدار درباره آینده یوزپلنگ ایرانی| حفاظت با چشم بسته ممکن نیست
سالی که شانس با یوزها یار شد | در یکسال اخیر چه کارهایی برای حفاظت از یوز ایرانی شد؟
قصه ۳۰ سال حفاظت از سریعترین گربه ایرانی | رابطه یوزهای ایرانی و ۲۵ مازراتی چیست؟ + عکس های دیده نشده از یوزپلنگ در حوالی میدان ژاله سابق
سرنوشت هلیا و ۵ توله یوزپلنگش | چرا تولهها را در مناطق مختلف رها میکند؟
تغییر اقلیم یا جابهجایی به دنبال طعمه؟
در جلسه و همایش یوز اشاره شد که تغییر اقلیم باعث میشود گونههایی که قابلیت تردد و جابهجایی بیشتری دارند، به سمت شمال حرکت کنند. آیا بررسی شده که این احتمال وجود دارد که سایر یوزهای ماده و زایا ــ که فکر میکنم نهایتا شش یا هفت ماده زایا داشته باشیم ــ در منطقه توران و در ادامه به سمت شمال، مثلا یوزکنام و میاندشت را بهعنوان زیستگاه انتخاب کنند؟ آیا یوزکنام و میاندشت مطلوبیت زیستگاهی برای یوزها دارد؟ فاصله از آغل و رودخانه، منابع آب و ارتفاع مناسب؟
اتفاقا در میاندشت و توران تعارض وجود دارد. اول از همه با معدن و سپس دام و روستا. در بازه زمانی که هلیا و دو یوز مستقل با جنسیت نامشخص در یوزکنام دیده شدند، دام با سگهای گله در خارج از فصل در منطقه وجود داشت.
در سالهای اخیر برخی تعارضات در توران تا حدودی کم شده است، اما شترهای رها همچنان مشکل اصلی هر دو زیستگاه است. از سوی دیگر جمعیت آهو در میاندشت در فصولی از سال از زیستگاه خارج میشوند و تعارضاتی در باغات با کشاورزان ایجاد میکنند. با جابهجایی آنها یوزها هم جابهجا میشوند و نمیتوان همه را به تغییر اقلیم ربط داد.
مطالعاتی وجود دارد که نشان میدهد تغییر اقلیم احتمالا منجر به حرکت گونهها به عرضهای بالاتر شده، اما اینکه چقدر در مورد یوزپلنگ سندیت داشته باشد و چقدر قابل تعمیم در ایران باشد، بحث دیگری است. چنین فرضیهای باید بر اساس اطلاعات و پایشهای سیستماتیک بررسی شود، در غیر این صورت پاسخ به این سوال میتواند خطا باشد.
سه دهه حفاظت؛ موفقیت یا ادامه یک مسیر؟
آیا ما در سه دهه اخیر در حفاظت یوز کاری کردهایم که بتوانیم بگوییم سه دهه پیش در یک نقطه بودیم و الان جای دیگری هستیم و این را موفقیت به حساب بیاوریم؟
ما نمیدانیم اگر همین کار را هم نکرده بودیم، امروز کجا بودیم. آیا همین جمعیت محدود را داشتیم یا مثل یزد جمعیتهای جنوبی منقرض شده بود. به همین دلیل حداقل من شخصا فکر میکنم که از این زاویه هم میشود دید.
در مورد یوز قطعا اقدامات کافی نبوده است. اما در مقایسه با کشورهایی که همین حد از حفاظت را نداشتهاند، میتوان تفاوتهای زیستگاهی و جمعیتهای حیاتوحش را به وضوح دید.
ضمن اینکه یکی از بزرگترین کارهایی که حفاظت از یوز در دو سه دهه اخیر در ایران باعث شده، موضوع سرمایه اجتماعی است. یوز باعث شده که متخصصان غیردولتی به همراه مشارکت مردمی وارد حوزه حفاظت شوند، چه یوز، چه هر گونه دیگری.
حالا فرض بر این بگیریم که یوز منقرض شود، اثر ماندگار پروژه مردمی حفاظت از یوز در سایر پروژهها خود را نشان خواهد داد. حفاظت از یوز فرهنگ حفاظت مشارکتی را در کشور تغییر داده است.
دغدغه اصلی در یوزکنام
این روزها دغدغه شما در یوزکنام چیست؟
مسئله اصلی این است که بتوانیم تعارض با معادن را کم کنیم. حکایت معادن بزرگ که اثر بسزایی در اقتصاد مملکت داشته باشند فرق میکند با معادن متعدد کوچکی که عمدتا توجیه اقتصادی ندارند و صرفا به واسطه اینکه میخواهند مجوزهایشان را تمدید کنند یا درگیر دلالی هستند، تخریبهای بسیار زیادی در مناطق ایجاد میکنند.
آنها علاوه بر ناامنی منطقه، راههای دسترسی به زیستگاه را هم راحت میکنند. بعد از معدن موضوع دام کوچک مطرح است. یوزکنام شتر کمتر از توران دارد. دام کوچک بخشهای وسیعی از مناطق را تحت تاثیر قرار میدهد. دامداران عمدتا از زمان و تعداد مجاز پروانههایشان و دام به منطقه میآورند.
این موضوعات همان مسائلی است که یک دهه بیشتر در توران داشتیم. حفاظتگاه خصوصی یوزکنام با کمکهای مردمی پیش میرود و در یک سال اخیر به دلیل جنگ، تلاطمهای اقتصادی زیادی داشتیم و تلاشهای ما برای جمعآوری منابع مالی دیگر مثل گذشته جواب نمیدهد.
تعارض با معادن در تهران حل میشود یا در استان؟
فکر میکنم اساسش باید در تهران حل شود. چون بخش زیادی از آن قوانین موجود و دستورالعملهایی است که از وزارت صمت صادر میشود.
کد خبر 1067239 منبع: روزنامه همشهری
-
این شهرها امروز در معرض سیلاب هستند | کدام استانها در روزهای آینده بارانی می شوند؟ | بارش شدید در این مناطق | پنجشنبه بارش به مشهد میرسد
-
۲ هشدار پیاپی برای ۲۰ استان ؛ بارشهای سنگین و سیلآسا از امروز
-
پیشبینی النینو در ۲۷ استان | تشکیل یک قرارگاه برای حمایت مردمی هنگام بحران
-
وقوع تورنادو در شمال کشور | بارشها تا کی ادامه دارد؟
-
غلط بود ؛ آمار محیط زیست از لاشههای فوک خزری!
-
هلیا راه شمال را در پیش گرفت | جاده نا امن جدید در مسیر یوزها + آخرین فیلم هلیا و توله هایش
-
۸۰ضربه شلاق برای خداداد که قابل خرید هم نیست! | تراکتور حق دارد قرارداد عزیزی را فسخ کند
-
شکار جدید سپاه را بشناسید + عکس
-
لحظه شگفتی بامداد امروز نیروهای هوافضای سپاه را ببینید
-
اعلام رسمی تاجرنیا؛ تصمیم سهراب در مورد حردانی وتو شد !
-
اختلاف با ایران نمیتواند دائمی باشد | باید راهی برای بازسازی روابط با ایران پیدا کنیم
-
برای ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن تلاش میکنیم
-
فوری؛ حمله موشکی ایران به سمت پایگاههای آمریکایی
-
لحظه شگفتی بامداد امروز نیروهای هوافضای سپاه را ببینید
-
تمام تاسیسات آرامکو را این بار هدف قرار میدهیم | پیشروی تا نزدیکی تنگه بابالمندب و تصرف مواضع نظامی
-
رویا نونهالی راهی عراق شد
-
فوری؛ حمله موشکی ایران به سمت پایگاههای آمریکایی
-
درخواست مهم عربستان از کشورهایی که علیه ایران تردید داشتند؛ باید وارد جنگ شوید!
-
کمک ۷ میلیون دلاری از عربستان برای طارمی
-
لحظه شلیک انبوه موشکهای ایران + فیلم
-
تصمیم عمدی تارتار در خصوص اورونوف | تکلیفش با هواداران را یکسره کرد
-
اعلام رسمی تاجرنیا؛ تصمیم سهراب در مورد حردانی وتو شد !
-
موشکهای بارشی سپاه در حال برخورد به پایگاههای آمریکا + فیلم
-
تعداد یوزپلنگهای ایران اعلام شد | کشته شدن ۱۳ یوزپلنگ ایرانی در جاده مرگ
-
یوزها کجا می روند؟ | رد ۲۷ یوز، فراتر از مرز مناطق چهارگانه
-
هشدار درباره آینده یوزپلنگ ایرانی| حفاظت با چشم بسته ممکن نیست
-
هلیا دوباره دیده شد | خانواده یوزها از منطقه پرخطر فاصله گرفتند+ تصاویر