باران پاییزی در برخی شهرها آغاز شده و هشدارهای هواشناسی درباره پاییز پر بارش و وقوع پدیده ال‌نینو به قوت خود باقی است.
به گزارش همشهری آنلاین، بارندگی روزهای اخیر دوباره همان پرسش قدیمی را در ذهن تداعی می‌کند که چرا با وجود هشدارهای هواشناسی و اعلام آماده‌باش دستگاه‌های مسئول، فقط چند ساعت بارش می‌تواند خیابان‌ها را به مسیر روان‌آب تبدیل کند، خودروها در آب گرفتار شوند، پل‌ها توان عبور جریان را نداشته باشند، آب به منازل وارد و جاده‌ها با گل و لای مسدود شود. پس از این تصاویر تکراری، ماشین‌آلات راهداری و شهرداری وارد میدان می‌شوند و بعد از ارزیابی، خسارت اعلام می‌شود. سیلاب یک پدیده طبیعی است و انتظار نمی‌رود همه بارش‌ها بدون خسارت باشند، اما بخش قابل‌توجهی از خسارت، در نحوه توسعه شهر، ظرفیت شبکه دفع آب، وضعیت پل‌ها و آبگذرها، تجاوز به حریم مسیل‌ها، ساخت‌وساز در پهنه‌های خطر و حتی نحوه تخصیص بودجه است. فیلم های منتشر شده خودروهای گرفتار شده در سیل شنبه ۱۱ مهر در عظیمیه کرج، اهمیت توجه به این موضوع رو چند برابر می کند.
چشم‌انتظار اصلاح شبکه آب و فاضلاب
شبکه ناقص، فرسوده یا کم‌ظرفیت انتقال آب‌های سطحی در شهرها در همان ساعات اولیه بارش شدید، آبگرفتگی معابر را رقم می‌زند. مانند خیابان‌های رشت که مسیر عبور آب می‌شوند. آمار نشان می‌دهد سال‌ها قبل پروژه‌ای برای ساماندهی شبکه آب و فاضلاب رشت با استفاده از بیش از ۱۲۰ میلیون دلار (بیش از ۲۸ هزار میلیارد تومان به ارزش امروز) تسهیلات بانک جهانی، تعریف شد. اما پس از لوله‌گذاری بخش‌های اصلی این پروژه نیمه‌تمام ماند و در سال ۱۳۹۵ معاون عمرانی وقت استانداری گیلان گزارش داده بود که ۴۲۰ کیلومتر لوله‌گذاری در داخل شهر رشت انجام شده اما فقط ۲۰ درصد از آن وارد مدار شده و سر و ته لوله‌های باقی‌مانده جایی وصل نیست. بارش منتظر اتمام پروژه نمی‌ماند و آبگرفتگی داستان پر غصه و البته تکراری معابر رشت شده‌است. با این حال محمدعلی ویشکایی، مدیر بحران گیلان از اجرای مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطر سیلاب خبر می‌دهد و به همشهری آنلاین می‌گوید: «پس از سیلاب سال ۱۴۰۳، اقداماتی برای افزایش ظرفیت خروج آب در محدوده شهر رشت و ساماندهی مسیر رودخانه‌ها انجام شد که در بارش‌های اخیر نتیجه‌بخش بود. همچنین تا کنون حدود ۷۰۰ کیلومتر از رودخانه‌ها و انهار لایروبی و در حدود ۴۰ کیلومتر از بستر رودخانه‌ها اصلاح شده‌است.»
آبگرفتگی معابر در اثر بارش‌های پاییزی در جنوب کشور نیز دست کمی از شهرهای ساحلی دریای خزر ندارد. در اهواز مسئله صرفا یک آبگرفتگی مقطعی نیست. در گزارش‌های امسال، وجود ۲۰۷ نقطه بالازدگی فاضلاب در شهر مطرح و در ۱۰۳ نقطه، ریزشی‌بودن شبکه به‌عنوان یکی از مشکلات اعلام شده‌است. علی عبداللهی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان می‌گوید: «شهرداری اهواز مطالعات مربوط به شبکه جامع دفع آب‌های سطحی را تهیه کرده است، اما این طرح تاکنون به دلیل مشکلات اعتباری وارد مرحله اجرای کامل نشده و قرار است با تجربه‌های سیل ۱۳۹۸ هر منطقه متناسب با ویژگی‌ها و نقاط آسیب‌پذیر خود، اقدامات لازم برای افزایش تاب‌آوری در برابر بارش‌های شدید را انجام دهد.»
مرور این مسئله نشان می‌دهد مسئولیت شهرداری‌ها فقط لایروبی نهرها به عنوان راه نجات از آبگرفتگی معابر در زمان بارش نیست. مسیل‌ها و آبراهه‌های طبیعی در طرح‌های جامع و تفصیلی شهرها باید به‌درستی دیده شوند و ساخت‌وسازها و خیابان‌کشی‌ها مسیر طبیعی آب را قطع نکند. از سوی دیگر با افزایش سطح آسفالت و ساخت‌وساز، زمین کمتری برای نفوذ طبیعی آب باقی می‌ماند. نتیجه این است که بارش در مدت کوتاه تبدیل به روان‌آب می‌شود.
بی‌توجهی معماری و شهرسازی
علاوه بر آبگرفتگی معابر و منازل در بارش‌های اخیر شهرهای شمالی ویدئوهای جاری شدن آب از سقف منازل هم تلنگر جدی است و نشان می‌دهد اقدامات مدیریت بحران گیلان در زمینه پیشگیری از آبگرفتگی معابر، مشکل را تمام و کمال حل نکرده‌است. موضوعی که محمدعلی ویشکایی، مدیر بحران گیلان در مورد آن می‌گوید: «با توجه به ظرفیت مناسب خروج آب به سمت تالاب، عمده خسارت بارش شهریور امسال مربوط به سقف واحدهای مسکونی بود نه روان‌آب و این موضوع به ساخت و ساز واحدهای مسکونی مربوط است.»
ساخت خانه‌های غیر مقاوم، غیر اصولی و به دور از معماری بومی شهرهای شمالی یکی از علت‌های آبگرفتگی منازل شهروندان است. خانه‌هایی مدرن با روف گاردن و بدون شیروانی در نتیجه خشکسالی‌های اخیر این باور را برای سازندگان رقم زده که دیگر از بارش‌های سیل‌آسا خبری نیست و می‌شود معماری بومی را فدای ویلاهای لوکس کرد. در حالی که برای بررسی شدت و میزان بارش کارشناسان معماری و شهرسازی باید دوره زمانی ۵۰ ساله بارش را در نظر بگیرند نه فقط خشکسالی ۶ ساله اخیر را.
کانال‌ها و مسیل‌های مسدود
یکی از مهمترین حلقه‌های زنجیره سیلاب کانال‌ها، پل‌ها و آبگذرها هستند. معمولا پروژه اصلاح پل‌ها بعد از مسدودی دهانه پل و بسته شدن راه ارتباطی با ورود سیلاب آغاز می‌شود، در حالی که لزوم مطالعات کارشناسی قبل از سیلاب را نشان می‌دهد. کمیته حقیقت‌یاب شورای شهر شیراز در گزارش سیل پنجم فروردین ۱۳۹۸ دروازه قرآن اعلام کرد بارش شدید در یک بازه ۱۴ دقیقه‌ای رخ داده و دبی سیلاب ورودی به کانال حدود ۷۰ مترمکعب بر ثانیه برآورد شد، در حالی که ظرفیت کانال موجود حداکثر حدود ۲۰ مترمکعب بر ثانیه بود. اما گزارش فقط درباره شدت بارش نبود. در بررسی عوامل مؤثر بر حادثه، به افزایش سطوح نفوذناپذیر در حوضه آبریز و دستکاری‌های بالادست نیز اشاره شد. در گزارش نهایی کمیته حقیقت‌یاب، حتی مواردی مانند پر کردن یکی از مسیل‌های اصلی و کاستی در پیش‌بینی و هشدار نیز به‌عنوان عوامل مؤثر بررسی شده بود.
اگر بعد از یک حادثه مشخص شده است که ظرفیت یک مسیر برای حجم روان‌آب کافی نیست و ساخت‌وساز و دستکاری در حوضه آبریز می‌تواند روان‌آب را تشدید کند، این یافته‌ها چگونه باید به تغییر طراحی، اصلاح مسیر و کنترل ساخت‌وساز منجر شوند؟ این همان نقطه‌ای است که مدیریت سیلاب از امدادرسانی جدا می‌شود و به حوزه راه و شهرسازی، آب منطقه‌ای و شهرداری می‌رسد.
شهریور امسال شرکت آب منطقه‌ای فارس اعلام کرد ۳۹۷ نقطه حادثه‌خیز در تقاطع رودخانه‌ها با زیرساخت‌های راه و راه‌آهن شناسایی و بیش از ۳۷ نقطه از آنها رفع مخاطره شده است. ۳۰۱ نقطه در حوزه راهداری، ۷۲ نقطه در محدوده شهرداری‌ها و بقیه در حوزه دهیاری‌ها، بنیاد مسکن و بخش خصوصی قرار دارند.
سیلاب امامزاده داوود در مرداد ۱۴۰۱ نیز نقش زیرساخت و مسیر آب را در شدت خسارت نشان داد. مدیرکل دفتر مخاطرات زیست‌محیطی و مهندسی سازمان زمین‌شناسی، مسدود شدن مسیر آبراهه و تخریب کانال بر اثر فشار آب و رسوبات را از عوامل اصلی ورود سیلاب به منطقه اعلام کرد. اقدامات پس از آن حادثه نیز نشان می‌دهد موضوع حریم رودخانه و سازه‌های کنترل سیلاب قابل شناسایی و اصلاح بوده است.
حریم رودخانه‌ها؛ خط قرمز فراموش شده
گلستان نیز نمونه دیگری از تکرارپذیری این مخاطره است. ۲ کشته و ۱ مفقود در سیلاب‌های مهر امسال در استان گلستان نشان می‌دهد سیلاب در گلستان پدیده‌ای مقطعی و استثنایی نیست، بلکه به یکی از مهمترین مخاطرات طبیعی و چالش‌های پایدار محیطی، اجتماعی و اقتصادی استان تبدیل شده و در ۲۰ سال اخیر ۱۶۰ سیلاب کوچک و بزرگ در این استان رخ داده‌است. یکی از موضوعاتی که سبب تشدید خسارت‌های سیلاب در گلستان می‌شود انسداد پل‌های جاده‌ای بر اثر ورود سرشاخه‌ها، تنه درختان و رسوبات سیلابی است که از بالادست حوضه‌های آبخیز به پایین دست حرکت داده می‌شود.
عادل مصدقی، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای گلستان با تاکید بر رعایت حریم رودخانه‌ها می‌گوید: «در سال‌های گذشته در بخش‌هایی از مسیر، تجاوز به حریم رودخانه‌ها اتفاق افتاده و این مسئله ظرفیت طبیعی آبراهه را کاهش داده که لازم است مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها در محدوده اراضی کشاورزی بازگشایی و پاک‌سازی شود.»
مسئله اجرای قانون است
هیچ شهری را نمی‌توان در برابر تمام سیلاب‌ها مصون کرد و هیچ دستگاهی نمی‌تواند وقوع بارش‌های حدی را متوقف کند. محمد علی پاکدل‌نژاد مدیریت بحران استان ایلام به همشهری آنلاین می‌گوید: «مدیریت بحران نظارت و هماهنگی بر عملکرد دستگاه‌ها، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها را بر عهده دارد تا برای پاسخگویی به مخاطرات احتمالی در آمادگی کامل باشند.»
قانون برنامه هفتم پیشرفت، وزارت نیرو را مکلف کرده است با همکاری دستگاه‌های مرتبط، طرح جامع پیشگیری و پایش سیلاب کشور را با اولویت حوضه‌های پرخطر تهیه کند. همین قانون درباره سازه‌های تقاطعی فاقد آبگذری لازم نیز می‌گوید نقاط گلوگاهی باید شناسایی و برای رفع انسداد، بهسازی و اصلاح شرایط فنی و هندسی به دستگاه‌های مسئول اعلام شوند. وزارتخانه‌های کشور و راه و شهرسازی نیز مکلف به تهیه برنامه عملیاتی برای رفع این مشکلات شده‌اند و شهرداری‌ها باید بر اساس برنامه اعلامی وزارت کشور، طرح‌های مربوط را از محل منابع داخلی اجرا کنند. همچنین آبخیزداری به‌عنوان بخشی از اقدامات پیشگیرانه در نظر گرفته شده است.
سیلاب را نمی‌توان متوقف کرد، اما بخش مهمی از خسارت‌های آن قابل پیشگیری است. اجرای قوانین، اصلاح نقاط گلوگاهی، رعایت حریم رودخانه‌ها و مسیل‌ها و تکمیل زیرساخت‌های دفع آب، باید پیش از رسیدن باران بعدی انجام شود؛ نه پس از آنکه شهر دوباره زیر آب رفت.
کد خبر 1073978
-
چرا شهرها با هر باران زیر آب می روند؟ | ماجرای زیرساخت هایی که تاب سیلاب ندارند
-
کوچک‌زاده: اگر از جهنم نمی‌ترسیدم خودم را جلوی بانک مرکزی آتش می‌زدم | چرا راننده رفسنجانی هر کاری می‌خواهد در این کشور می‌کند؟ + فیلم
-
فوری؛ هشدار تند ایران به ترامپ، نتانیاهو، کشورهای منطقه و آژانس | سردار عبداللهی: هر جنگ جدیدی علیه ایران دامن همه را می‌گیرد
-
گل‌محمدی- تیم ملی؛ جانشین قلعه‌نویی از عراق می‌آید؟ | شرط فسخ با دهوک مشخص شد
-
مدرک پرسپولیس تاج را نگران کرد؛ از آسانی به CAS شکایت نکنید | پای AFC به ماجرا باز شد؟
-
خیلی کشورها درگیر جنگند اما تیم ملی موفقی دارند | جنگ را بهانه‌ای برای عدم نتیجه‌گیری نکنید | چشمم آب نمی‌خورد در تیم ملی جوانگرایی شود
-
آمریکایی‌ها فرار کرده‌اند؛ هیچ شناور آمریکایی در خلیج فارس و دریای عمان نیست | ما خط قرمز خود را به کشورهای منطقه اعلام کرده‌ایم
-
یکی از نامزدهای ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ آمریکا مشخص شد
-
حمله نظامی به ناتو در کار نیست؛ خطر فوری در جنگ ترکیبی است
-
فوری؛ هشدار تند ایران به ترامپ، نتانیاهو، کشورهای منطقه و آژانس | سردار عبداللهی: هر جنگ جدیدی علیه ایران دامن همه را می‌گیرد
-
ادعای جدید: کمک خلبان می‌خواست هواپپما را به فرودگاه بن گوریون اسرائیل بکوبد
-
اگر این چراغ‌ها روشن شدند، خودرو را متوقف کنید؛ مهمترین علائم هشداردهنده در خودرو
-
ورود موج جدید بارشی به کشور | بارش‌های قابل‌توجه در ۳ استان | کاهش ۱۰ درجه‌ای دما در راه است
-
آمریکایی‌ها به زن بازیگر ایرانی جایزه دادند
-
جنگنده جدید و بدون خلبان آمریکا به پرواز درآمد+ تصاویر | پرواز Talon Blue چرا مهم است؟
-
پایان حضور مهدی ترابی در تبریز؛ اولین خرید پرسپولیس در فصل آینده مشخص شد؟
-
مدرک پرسپولیس تاج را نگران کرد؛ از آسانی به CAS شکایت نکنید | پای AFC به ماجرا باز شد؟
-
خبر مهم برای حقوق‌بگیران؛ جزئیات و بخشنامه جدید
-
این شهر، رودخانه شد! + ویدئو | تصاویری از وضعیت معابر ایذه بعد از بارندگی
-
لحظه فرار راننده پراید از خودروی گرفتار سیلاب در عظیمیه + ویدئو | تصاویری از وضعیت عظیمیه بعد از ۱۲ میلیمتر بارندگی!
-
تاب‌آوری شهر باید از پیشگیری آغاز شود
-
سیل وارد خانه ها شد + ویدئو | تصاویری از سیل در ایذه و خسارت به منازل مسکونی
-
سیل در کرج ماشین‌ها را با خود برد! | ببینید
-
مدیری خودش را زیاد مصرف کرده است
-
هشدار مهم دریایی برای شمال و جنوب | موج های ۲ متری در راه سواحل کشور
-
معمای پرونده‌های مرگی که با خوردن قارچ جنگلی گره خورده است | نوبرانه‌هایی با احتمال مرگ
-
رگبار شدید باران و هشدار برای ۱۸ استان | امروز و فردا این استان‌ها منتظر رگبار و سیلاب باشند