کمبود بودجه، موانع اداری و نبود حمایت مستمر، از چالش‌های مشترک زنان فعال محیط‌زیست است؛ چالش‌هایی که در دومین نشست «از تجربه تا تأثیر؛ زنان و محیط زیست» از زبان پژوهشگران، کنشگران مدنی و فعالان حفاظت از طبیعت روایت شد.
همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: شرکت‌کنندگان در این نشست از تجربه‌های خود در آموزش محیط‌زیست، کاهش مصرف پلاستیک، حفاظت از گونه‌های در معرض خطر و ثبت تجربه‌های پیشکسوتان گفتند و بر ضرورت حمایت از فعالیت‌های مردمی و تسهیل همکاری با دستگاه‌های مسئول تأکید کردند. شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، نیز با تأکید بر استمرار این نشست‌ها، مستندسازی تجربه زنان و تبدیل گفت‌وگوها به اقدامات عملی را از اهداف این برنامه دانست.
هنوز فکر می‌کنند محیط زیست لوکس است
زهرا عابدی، مدیرگروه مدیریت محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در سخنان خود بر اهمیت تجربه عملی در کنار فعالیت‌های تحقیقاتی و ضرورت پیوند رشته‌های مختلف برای حل مسائل محیط زیست تأکید کرد. به گفته او، محیط زیست حوزه‌ای چندوجهی است و نمی‌توان مسائل آن را تنها با اتکا به یک تخصص بررسی کرد؛ بلکه استفاده از دانش رشته‌های مرتبط و شناخت محدودیت‌های اجرایی، بخشی از فرایند پژوهش و دستیابی به راه‌حل‌های مؤثر است.
او با مرور مسیر علمی خود، از آغاز فعالیت‌های پژوهشی در دوران دانشجویی گفت؛ زمانی که در چند پروژه مرتبط با داده‌های آماری، مدل‌های ریاضی و محاسبات اقتصادی سروکار داشت. این تجربه، زمینه آشنایی او با مدل‌سازی و کاربرد روش‌های ریاضی در بررسی مسائل انرژی و اقتصاد را فراهم کرد.
عابدی در ادامه به پژوهش‌های خود درباره عوامل تولید در بخش‌های مختلف صنعتی اشاره کرد. یکی از مشکلات اصلی در این مطالعات، نبود داده‌های کافی برای بررسی ارتباط شاخص‌های انرژی، سرمایه و فناوری بود. به گفته او، همین محدودیت‌ها باعث شد رویکرد پژوهش تغییر کند و نقش فناوری و ساختارهای اقتصادی با دقت بیشتری بررسی شود. او توضیح داد که نتایج برخی از این مطالعات سالها بعد، در بررسی‌های مرتبط با سیاست‌گذاری انرژی و انتقال فناوری اهمیت پیدا کردند.
بخش دیگری از فعالیت‌های او به اقتصاد محیط زیست، ارزشگذاری منابع طبیعی و برآورد خسارت‌های زیست‌محیطی اختصاص داشت. عابدی با اشاره به همکاری‌های پژوهشی در زمینه ارزشگذاری، تغییر اقلیم و بررسی اثر فعالیت‌های صنعتی بر محیط زیست، گفت: ارزشگذاری مناطق حفاظت شده‌ای مانند ارژن و پریشان، شادگان، میانکاله و… برآورد خسارات ناشی از تولیدات صنعتی در عسلویه تاثیر تغییر اقلیم با ۵ مدلینگ ریاضی در زیستگاه گاندو و ۱۳۰ زیستگاه دیگر از جمله پروژه‌هایی بود که انجام دادیم.
او گفت: محاسبه هزینه‌های ناشی از تولید و مصرف برای شناخت ابعاد واقعی خسارت‌ها ضروری است. تا زمانی که هزینه‌های بیرونی فعالیت‌های اقتصادی برآورد نشوند، نمی‌توان تصویر کاملی از پیامدهای آنها به دست آورد.
او همچنین به موضوع بهره‌وری سبز و حسابداری جریان مواد، انرژی و آب در فرایندهای تولید پرداخت. در این رویکرد، میزان مصرف منابع و حجم مواد هدررفته یا آلاینده در مراحل مختلف تولید بررسی می‌شود تا امکان کاهش اتلاف، بازیافت و بازگرداندن مواد به چرخه تولید فراهم شود.
عابدی تأکید کرد که افزایش بهره‌وری در صنایع می‌تواند به کاهش فشار بر محیط زیست کمک کند. او در عین حال از کمبود بودجه و بی‌توجهی برخی سیاست‌گذاران به ارزش اقتصادی و اجتماعی محیط زیست به‌عنوان موانعی یاد کرد که فعالیت‌های پژوهشی و استفاده از نتایج آنها را دشوار می‌کند. آنها همچنان محیط زیست را مسئله‌ای لوکس می‌دانند.
تجربه شکل‌گیری آموزش محیط زیست برای زنان
جواهریان، از پیشکسوتان حوزه محیط زیست و امور زنان، بخش مهمی از سخنان خود را به تجربه راه‌اندازی برنامه‌های آموزش محیط زیست برای زنان در دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۱۳۸۰ اختصاص داد.
او توضیح داد که پس از پذیرفتن مسئولیت امور زنان در سازمان حفاظت محیط زیست، با مجموعه‌ای مواجه شد که از نیروی انسانی، بودجه و امکانات کافی برخوردار نبود. به گفته او، در آن زمان فعالیت امور زنان عمدتا به برگزاری مراسم مناسبتی و شرکت در برخی جلسات محدود می‌شد؛ بنابراین برای تبدیل این حوزه به برنامه‌ای مؤثر، لازم بود طرحی مستقل تدوین شود و منابع مورد نیاز آن از مسیرهای دیگر تأمین شود.
جواهریان از طراحی طرحی با عنوان «ارتقای زیست‌محیطی زنان برای دستیابی به توسعه پایدار» سخن گفت که دو بخش اصلی داشت: آموزش محیط زیست در خارج از سازمان و بهبود شرایط و افزایش آگاهی زنان شاغل در سازمان.
در بخش نخست، دانشگاه‌ها و نیروهای متخصص برای اجرای برنامه‌ها به همکاری دعوت شدند. فعالیت اولیه در چهار استان و حدود ۸۰ منطقه شهری و روستایی انجام شد. برای شناخت سطح آگاهی جامعه درباره محیط زیست، حدود سه‌هزار پرسش‌نامه تکمیل شد و بر اساس نتایج، برنامه‌های آموزشی طراحی شدند. در مرحله بعد، ۳۲۰ نفر آموزش دیدند و تعدادی از آنها به‌عنوان آموزشگر انتخاب شدند تا آموزش‌ها را در مناطق خود ادامه دهند.
به گفته جواهریان، این برنامه در سال‌های بعد گسترش یافت و در مجموع، طی سه سال ۲۸ استان را پوشش داد. با وجود این گسترش، تأمین منابع همچنان مشکل اصلی بود. او با اشاره به محدودیت بودجه آموزش محیط زیست، میزان اعتبار تخصیص‌یافته را به‌گونه‌ای توصیف کرد که امکان برنامه‌ریزی گسترده و مستمر را دشوار می‌ساخت. همکاری محدود رسانه‌ها و دشواری پخش برنامه‌های آموزشی نیز از دیگر موانعی بود که به آن اشاره کرد.
جواهریان همچنین از انتشار کتاب‌ها و نشریه‌های آموزشی با زبان ساده برای زنان، به‌ویژه زنان روستایی، خبر داد و گفت این برنامه در کنار فعالیت‌های آموزشی، به افزایش آگاهی و مشارکت زنان کمک کرد. به گفته او، این طرح در سال ۱۳۸۳ در شمار برنامه‌های برتر حوزه پژوهش و امور زنان قرار گرفت.
بخش دیگری از تجربه او به زنان شاغل در سازمان حفاظت محیط زیست مربوط بود. جواهریان توضیح داد که در آغاز، بسیاری از کارکنان زن از وظایف و امکانات امور زنان اطلاع نداشتند. به همین دلیل، برنامه‌هایی برای آشنایی آنان با حقوق خود و افزایش مشارکتشان در فعالیت‌های سازمانی در نظر گرفته شد.
یکی از این برنامه‌ها، بازدید از تصفیه‌خانه‌ها، صنایع و مناطق تحت مدیریت سازمان بود. هدف این بود که کارکنان زن، علاوه بر تجربه‌ای جمعی و افزایش انگیزه، با فعالیت‌های عملی سازمان و مناطق حفاظت‌شده آشنا شوند. جواهریان تأکید کرد که چنین برنامه‌هایی می‌توانند مشارکت کارکنان را تقویت کنند و شناخت آنها از مأموریت‌های محیط‌زیستی سازمان را افزایش دهند.
ده سال فعالیت رسانه‌ای برای طبیعت
مانیا شفاهی، سردبیر فصلنامه صنوبر و از فعالان حوزه رسانه و محیط زیست، تجربه ده سال انتشار نشریه «صنوبر» را روایت کرد. او گفت: پس از حدود ۱۵ سال فعالیت در یک مجموعه مهندسی مشاور، تصمیم گرفت مسیر شغلی تازه‌ای را آغاز کند؛ تصمیمی که از دغدغه انجام کاری مفید برای سرزمینش سرچشمه می‌گرفت.
آشنایی با علی دهباشی و پیشنهاد انتشار نشریه‌ای درباره طبیعت و محیط زیست، نقطه آغاز این مسیر بود. شفاهی در ابتدا تجربه‌ای در حوزه رسانه نداشت و سال‌های نخست فعالیت را به یادگیری، آزمون‌وخطا، یافتن همکاران مناسب و معرفی نشریه اختصاص داد. به گفته او، در آغاز بسیاری این فعالیت را جدی نمی‌گرفتند، اما تداوم کار به‌تدریج به نشریه امکان داد جایگاه خود را پیدا کند.
شفاهی مهم‌ترین عامل ماندگاری این فعالیت را استمرار دانست. او توضیح داد که هدف از انتشار نشریه صرفا تولید یک محصول رسانه‌ای نبوده، بلکه تلاش شده است گفت‌وگویی مستمر درباره طبیعت ایران، مسئولیت اجتماعی و امکان ایجاد تغییر شکل بگیرد.
با این حال، ادامه فعالیت با مشکلات اقتصادی، افزایش هزینه‌ها، نبود حمایت جدی و مستمر نهادهای مرتبط و دشواری‌های کار فرهنگی و رسانه‌ای همراه بوده است. او گفت: در شرایط اقتصادی دشوار، حفظ و ادامه چنین فعالیتی هر روز سخت‌تر می‌شود، اما میل به ساختن ایده‌های تازه همچنان وجود دارد.
شفاهی یکی از مهم‌ترین درس‌های این ده سال را فاصله گرفتن از کمال‌گرایی عنوان کرد. به گفته او، ادامه دادن همیشه به معنای پیش رفتن بدون نقص نیست؛ گاهی برای زنده نگه داشتن یک فعالیت باید انعطاف‌پذیر بود، از بخشی از ایده‌آل‌ها فاصله گرفت و با شرایط سازگار شد.
او همچنین به نقش همکاران، استادان و پیشکسوتان محیط زیست در ادامه این مسیر اشاره کرد. گفت‌وگو با چهره‌های باسابقه و ثبت بخشی از خاطرات و تجربه‌های آنها، برای شفاهی تنها یک فعالیت رسانه‌ای نبوده، بلکه فرصتی برای ثبت بخشی از تاریخ شفاهی محیط زیست ایران فراهم کرده است. او قدردانی از پیشکسوتان و توجه به تجربه‌هایشان را از دستاوردهای ارزشمند این فعالیت دانست.
به گفته شفاهی، همراهی فعالان محیط زیست از شهرهای مختلف، پیام‌های مخاطبان، حضور در برنامه‌ها و پیگیری انتشار شماره‌های جدید نشان داده است که این فعالیت برای دیگران نیز معنا دارد. او معتقد است گاهی اثرگذاری یک مجموعه نه در یک دستاورد بزرگ و قابل‌اندازه‌گیری، بلکه در زنده نگه داشتن امید و ایجاد انگیزه برای ادامه فعالیت دیگران نمود پیدا می‌کند.
شفاهی همچنین بر نقش زنان در فعالیت‌های محیط‌زیستی تأکید کرد و توانایی دوباره آغاز کردن، تحمل دشواری‌ها و حفظ امید را از ویژگی‌هایی دانست که می‌تواند به پایداری فعالیت‌های اجتماعی کمک کند.
حفاظت از یک گونه در معرض خطر با تکیه بر مشارکت مردم
فرشته عالمشاه از تجربه فعالیت گروهی مردمی در حفاظت از آفانیوس اصفهان یا گورخرماهی، گونه آبزی در معرض خطر گفت؛ فعالیتی که بنا بر روایت او، از سال ۱۳۹۴ با گردهم آمدن گروهی از علاقه‌مندان محیط زیست و هنر آغاز شد.
به گفته عالمشاه، گروه در ابتدا با امکانات محدود فعالیت می‌کرد و اعضای آن از پیشینه‌های متفاوتی برخوردار بودند؛ از جمله افرادی که پیش‌تر شکار می‌کردند، اما در ادامه به فعالیت حفاظتی پیوستند. این گروه به‌تدریج متوجه وضعیت نامناسب آفانیوس و تهدیدهای موجود در زیستگاه آن شد و برای حفاظت از آن تلاش کرد.
او توضیح داد : پیگیری‌های اولیه برای حفاظت رسمی از زیستگاه، به نتیجه مطلوب نرسید و بخشی از مردم منطقه نیز نسبت به پیامدهای احتمالی محدودیت‌های حفاظتی، از جمله تأثیر آن بر کشاورزی، نگرانی داشتند. گروه در واکنش به این شرایط، مدتی فعالیت خود را محدود و کم‌سروصدا کرد و به شناسایی زیستگاه‌های باقی‌مانده و تهدیدهای موجود پرداخت.
فرشته عالمشاه گفت که اعضای گروه در این دوره، در کنار محققان، به بررسی وضعیت آفانیوس و تلاش برای افزایش جمعیت آن پرداختند. با این حال، افزایش گردشگری و ورود ماهیان غیربومی یا مهاجم به برخی زیستگاه‌ها، چالش‌های تازه‌ای ایجاد کرد و ضرورت اطلاع‌رسانی عمومی و جلب حمایت بیشتر را افزایش داد.
او از مجموعه اقداماتی برای گسترش مشارکت مردم سخن گفت؛ از جمله گفت‌وگو با کشاورزان، آموزش در مدارس، برگزاری مسابقه‌ها و نمایشگاه‌های هنری، ایجاد گروه‌های نوجوانان برای حفاظت میدانی، ارتباط با دانشگاه‌ها و همکاری با پژوهشگران داخلی و خارجی.
یکی از اقدامات این گروه، فراهم کردن فضایی برای آموزش رایگان کودکان و زنان منطقه بود. در این فضا، کودکان به فعالیت‌های هنری می‌پرداختند و زنان نیز امکان یادگیری صنایع دستی را داشتند. هدف، ایجاد یک محل اجتماع و افزایش ارتباط با جامعه محلی بود؛ ارتباطی که می‌توانست زمینه مشارکت در حفاظت از طبیعت را تقویت کند.
عالمشاه همچنین از تلاش برای ایجاد یک زیستگاه امن و ساخت مجسمه‌ای هفت‌متری از آفانیوس گفت. به گفته او، استفاده از هنر و ارتباط با باشگاه‌های ورزشی و دیگر گروه‌های اجتماعی نیز در معرفی اهمیت حفاظت از این گونه نقش داشته است.
او در بخشی از سخنان خود، از افزایش جمعیت این گونه خبر داد و گفت جمعیت این ماهی در یکی از زیستگاه‌ها از ۵ عدد به ۱۵۰۰ رسیده است و این جمعیت با این که ۱۰۰ برابر شده با شروع فصل مهاجرت پرندگان می‌تواند بسیار شکننده باشد.
عالمشاه در ادامه از مشکلات همکاری با دستگاه‌های مسئول انتقاد کرد. به گفته او، فعالان مردمی در مواردی با پاسخ‌هایی درباره نبود بودجه، امکانات یا توان اجرایی مواجه می‌شوند؛ در حالی که بخشی از مشکلات را می‌توان از طریق پیگیری، تعامل و یافتن راه‌حل‌های جایگزین برطرف کرد و اصلا نیاز به پول نیست.
او با اشاره به ماجرای آتش زدن خودرو شخصی‌اش پس از این که جلوی فعالیت معدن پتاس را با تیمش گرفتند گفت: در همان روزهای جنگ که کسی هم فکرش را نمی‌کرد در کمپینی که آقای محمد درویش راه اندازی کرد ۲۵۳۸ نفر پول تهیه خودرو را جمع کردند ولی تورم در سه ماه آن را بلعید و ترجیح دادم که خانه آفانیوس در اصفهان را با آن اجاره و راه اندازی کنم. کنارش کافه‌ای احداث کرده‌ایم که خرج اجاره بهار ا بدهد.
او با انتقاد از حقوق مکتسبه که در آن معدن‌داری که فقط برای یک دوره اکتشاف و برداشت از ماده معدنی تا سالها می تواند به آن بهانه اقدام به تخریب سرزمین کند، گفت: فعالان محیط زیست درگیر نوعی از ناامیدی هستند که ناشی از رفتار و برخورد مدیران محیط زیست در استان‌هاست. آنها با مردم اصلا همراهی نمی‌کنند. آنها تصور می‌کنند که هر کاری در محیط زیست نیاز به پول دارد در صورتی که ما فقط همراهی آنها را می‌خواهیم.
تغییر رفتار اجتماعی؛ از حذف کیسه پلاستیکی تا آموزش کوهنوردان
فاطمه رجایی، فعال محیط زیست از آمل، تجربه ده سال فعالیت در زمینه حفاظت و فرهنگسازی محیط زیستی را تشریح کرد. او گفت که با همراهی زنان علاقه‌مند، تلاش کرده است برنامه‌هایی را اجرا کند که به تغییر رفتار روزمره مردم و افزایش مشارکت اجتماعی منجر شود.
رجایی یکی از مهم‌ترین تجربه‌های خود را اجرای برنامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی در نانوایی‌های آمل عنوان کرد. به گفته او، در آغاز فعالیت، بسیاری از شرکت‌ها و کارخانه‌ها نسبت به حمایت مالی از برنامه‌های محیط‌زیستی تردید داشتند و جلب اعتماد آنها مستلزم پیگیری‌های طولانی بود.
او توضیح داد که با ادامه رایزنی‌ها، شماری از شرکت‌ها حاضر به حمایت شدند و گروه توانست کیسه‌های پارچه‌ای را به‌صورت رایگان میان مردم توزیع کند. این کیسه‌ها به‌تدریج در نانوایی‌های شهر مورد استفاده قرار گرفتند و طوری شد که مردم دنبال تیم ما می گشتند که در این کار مشارکت کنند.
رجایی همچنین از پیگیری برای تصویب حذف کیسه‌های پلاستیکی در نانوایی‌های آمل سخن گفت. هرچند این اقدام با چالش‌های اجرایی مواجه شد، او تجربه خود را نشانه‌ای از امکان همراه کردن مردم با تغییرات محیط‌زیستی دانست. چالش همیشگی ما مسئولین بودند. مردم شاید در ابتدا مقاومت کنند ولی در برابر فرهنگسازی در بسیاری از موارد آمادگی پذیرش تغییر را دارند، اما برای مشارکت به آموزش، آگاهی و تلنگری اولیه نیاز دارند. تغییر فرهنگ فرایندی زمان‌بر است و فعالان این حوزه ممکن است در مسیر آن با تمسخر، بی‌اعتمادی و ناامیدی روبه‌رو شوند.
او همچنین از برگزاری دوره‌های آموزشی برای کوهنوردان درباره حیات وحش، تنوع زیستی، حفاظت از محیط کوهستان و اطفای حریق سخن گفت. برگزاری این دوره‌ها با وجود دشواری‌های اداری و طولانی شدن فرایند هماهنگی، با استقبال شرکت‌کنندگان مواجه شد ولی در این مسیر هم چالش اصلی مسئولان بودند. حضور گسترده علاقه‌مندان در این برنامه‌ها نشانه‌ای از نیاز جامعه به آموزش محیط زیستی است. برای برگزاری یک کلاس آموزشی نصف روزه، ۸ ماه تلاش کردیم تا مسئول سازمان منابع طبیعی استان اجازه برگزاری کلاس را بدهد. این کار اصلا کار سختی نیست. وقتی مردم همراهی می‌کنند باید کارشان تسهیل شود نه اینکه در ادارات کل به در بسته بخورند.
رجایی در پایان بر ضرورت استفاده از ظرفیت زنان در آموزش و فرهنگسازی تأکید کرد. او پیشنهاد داد آموزش محیط زیست از سال‌های نخست زندگی، از مهدکودک و دوره ابتدایی، جدی گرفته شود و نشست‌هایی از این دست به افزایش همکاری میان فعالان، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای آموزشی منجر شوند.
شینا انصاری: نشست‌ها باید به نتیجه عملی برسند
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در جمع‌بندی سخنان خود به تجربه شکل‌گیری امور زنان در این سازمان اشاره کرد و گفت: تلاش‌های پیشین در این حوزه، از جمله فعالیت‌هایی که برای آموزش و ارتقای توانمندی زنان انجام شده، همچنان ارزشمند است.
او توضیح داد که در سال‌های گذشته، توجه امور زنان سازمان بیشتر به مسائل و نیازهای کارکنان زن در داخل مجموعه معطوف بوده است؛ اما در دوره کنونی، قرار است این رویکرد در کنار توجه به زنان شاغل، به زنان فعال در خارج از سازمان نیز گسترش یابد. این گروه شامل کنشگران مدنی، استادان دانشگاه، پژوهشگران، متخصصان و فعالان حوزه حفاظت از طبیعت است.
انصاری با اشاره به موانع پیش روی زنان در مسیر ارتقای شغلی و مدیریتی، گفت زنان فعال در حفاظت از حیات وحش و تنوع زیستی با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند و شنیدن تجربه‌های آنان می‌تواند به شناخت بهتر مشکلات و یافتن راهکارهای مؤثر کمک کند.
او همچنین بر ضرورت استمرار نشست‌های «از تجربه تا تأثیر» تأکید کرد و گفت : هدف از این برنامه صرفا برگزاری نشست نیست؛ بلکه باید روایت‌ها ثبت شوند، تجربه‌ها به دیگران انتقال یابند و زمینه اقدامات عملی فراهم شود. او از برنامه مستندسازی فعالیت زنان اثرگذار محیط زیست سخن گفت و اعلام کرد که قرار است این نشست‌ها ادامه پیدا کنند و در نهایت به برگزاری برنامه‌ای با حضور اعضای دولت، از جمله زنان عضو هیئت دولت، منجر شوند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در عین حال تأکید کرد که کمبود منابع مالی، اگرچه یک محدودیت مهم است، نباید بهانه‌ای برای متوقف کردن فعالیت‌ها باشد؛ زیرا برخی مشکلات از طریق پیگیری، تعامل و رایزنی قابل حل هستند. او بر ضرورت شنیدن صدای فعالان، توجه به مشکلات آنها و بهره‌گیری از ظرفیت مشاوران امور زنان دستگاه‌ها برای پیشبرد موضوعات مشترک تأکید کرد.
کد خبر 1076967 منبع: روزنامه همشهری
-
به گربه‌ها دستی غذا ندهید چون… | ۲ عامل اصلی عادت کردن حیوانات به انسان
-
تمرکز هوای پاک در نیمه شرقی کشور | ۶ نقطه از ایران در شرایط قرمز
-
۴ شهر ایران در جمع گرمترین مناطق جهان | دهلران و امیدیه در صدر
-
زنان در میدان محیط زیست | موانع زنان حفاظتگر طبیعت چیست؟
-
تأیید حضور آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در مراسم تدفین رهبر شهید انقلاب + فیلم | ایشان هم پیش از تدفین و هم پس از دفن در مشهد حضور داشتند
-
بیرانوند را حتما باید به استقلال بیاوریم | او ستون تیم ما خواهد شد و قهرمان می‌شویم
-
شاید اصلا من خودم بیرانوند را نخواهم | جایی که من باشم نمی‌گذارم بازیکنی نگاه بالا به پایین به تیم داشته باشد
-
زمان ثبت نام کالابرگ جدید بر اساس کد ملی اعلام شد + جزئیات
-
فوری؛ هشدار شدیداللحن و بی سابقه روسیه؛ سر عقل بیایید
-
اعلام آمار زنان مطلقه و مجرد در کشور | عدم تمایل ۴۰ درصد مطلقه‌ها به ازدواج مجدد
-
موشک قاره‌پیما با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا به نمایش درآمد | این موشک عظیم را ببینید
-
فوری؛ هشدار شدیداللحن و بی سابقه روسیه؛ سر عقل بیایید
-
تصاویر نیروی قرارگاه قدس که دیروز به شهادت رسید؛ سپاه بیانیه داد
-
موشک قاره‌پیما با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا به نمایش درآمد | این موشک عظیم را ببینید
-
کشتی عظیم با ۲۵۰۰ کانتینر غرق شد+ تصاویر | انفجار کشتی پس از برخورد با مین دریایی
-
فوری؛ فرمانده «افسانه عقیلا» ترور شد+ عکس و جزئیات
-
شاید اصلا من خودم بیرانوند را نخواهم | جایی که من باشم نمی‌گذارم بازیکنی نگاه بالا به پایین به تیم داشته باشد
-
سخنگوی جدید کاخ سفید | تصاویر
-
اعلام آمار زنان مطلقه و مجرد در کشور | عدم تمایل ۴۰ درصد مطلقه‌ها به ازدواج مجدد
-
فوری؛ حمله احتمالی به آمریکا از این مسیر خواهد بود | ترامپ آغاز غارت منابع این منطقه را اعلام کرد
-
هشدار جدی سیدجلال حسینی به بیرانوند و خانواده‌اش در خصوص استقلال
-
میراث سبز یک بدرقه | از دوشنبه تا یک سال آینده؛ هر ایرانی یک اقدام سبز به یاد رهبر شهید
-
زنگ خطر برای سرباز کوچک اصفهان | مهاجمان آمریکایی چگونه وارد برکه های محلی شدند؟
-
نجات گاوخونی در شب‌های بخارا