اهمیت شمال برای ایران فقط به حملونقل محدود نیست. در شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی، آذربایجان به یکی از مسیرهای مهم همکاری انرژی با تهران تبدیل شده است.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: اختلال در مسیرهای دریایی جنوب ایران، تهران را به سمت فعالتر کردن مسیرهای شمالی سوق داده است؛ از بنادر دریای خزر گرفته تا مرزهای زمینی با قفقاز و کریدور بینالمللی شمال-جنوب. در شرایطی که تنگه هرمز و بنادر جنوبی با محدودیتهای امنیتی و لجستیکی مواجه شدهاند، ایران تلاش میکند بخشی از تجارت خارجی خود را از مسیرهایی عبور دهد که پیش از این نقش مکمل داشتند.
این تغییر مسیر، همزمان اهمیت آذربایجان را برای تهران افزایش داده است؛ کشوری که در مسیر اتصال ایران به روسیه و شمال اروپا قرار دارد و اکنون پروژههای حملونقل مشترک، پایانههای مرزی و کریدور شمال-جنوب بار دیگر در مرکز گفتوگوهای دو کشور قرار گرفتهاند.
فشار بر جنوب، توجه به شمال
بخش عمده تجارت دریایی ایران طی دهههای گذشته از بنادر جنوبی انجام شده است. بندر شهید رجایی، بندر امام خمینی و دیگر بنادر خلیج فارس ستون اصلی واردات و صادرات ایران بودهاند؛ اما محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای جنوبی، ضرورت استفاده بیشتر از ظرفیت بنادر شمالی را افزایش داده است.
بر اساس گزارشی از الجزیره، ایران در حال بررسی مسیرهای جایگزین از طریق دریای خزر و مرزهای زمینی شمالی برای انتقال کالاهای اساسی و بخشی از تجارت خارجی خود است. این مسیرها شامل بنادر انزلی، امیرآباد و نوشهر، همچنین مسیرهای زمینی از طریق جمهوری آذربایجان و ارمنستان میشود.
محمد شکیبینسب، رئیس سازمان بنادر و دریانوردی ایران، پیشتر گفته بود ظرفیت اسمی کل بنادر ایران حدود ۳۰۰ میلیون تن است که سهم بنادر شمالی از این ظرفیت تنها حدود ۳۰ میلیون تن است. با این حال، سهم بنادر شمالی در جابهجایی کالاهای اساسی افزایش یافته و از ۱۸ درصد پیش از آغاز جنگ به حدود ۳۰ درصد رسیده است.
این تغییر البته با محدودیتهای جدی روبهرو است. بنادر جنوبی ایران برای کشتیهای بزرگ طراحی شدهاند، در حالی که ظرفیت بنادر خزر محدودتر است. کاهش سطح آب دریای خزر نیز یکی دیگر از مشکلاتی است که میتواند توان حملونقل دریایی در این منطقه را کاهش دهد.
آذربایجان؛ حلقه اتصال ایران به شمال
در میان مسیرهای شمالی، جمهوری آذربایجان جایگاه ویژهای دارد. این کشور در مسیر کریدور بینالمللی شمال-جنوب قرار دارد؛ مسیری که قرار است هند و کشورهای حاشیه خلیج فارس را از طریق ایران، آذربایجان و روسیه به بازارهای شمال اروپا متصل کند.
در همین چارچوب، مقامهای ایران و آذربایجان دوشنبه و سهشنبه درباره توسعه همکاریهای حملونقل، تجارت و زیرساختهای مشترک گفتوگو کردند. در این مذاکرات، پیشرفت پروژه پل جادهای آغبند-کلاله، تکمیل پایانه بار آستارا و افزایش ظرفیت جابهجایی کالا در کریدور شمال-جنوب بررسی شد.
پایانه بار آستارا یکی از نقاط کلیدی این مسیر است؛ زیرا میتواند اتصال ریلی و جادهای ایران به شبکه حملونقل قفقاز و روسیه را تقویت کند. با این حال، هنوز یک مانع مهم باقی مانده است: تکمیل خط ریلی رشت-آستارا که سالها بهعنوان حلقه مفقوده شاخه غربی کریدور شمال-جنوب شناخته میشود.
از تجارت تا انرژی
اهمیت شمال برای ایران فقط به حملونقل محدود نیست. در شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی، آذربایجان به یکی از مسیرهای مهم همکاری انرژی با تهران تبدیل شده است.
گزارشهایی در روزهای اخیر به نقش آذربایجان در تامین برق، سوآپ گاز و ایجاد مسیرهای ترانزیتی برای ایران اشاره کردهاند. این همکاریها بخشی از تلاش تهران برای کاهش آسیبپذیری اقتصادی در شرایط محدودیت دسترسی به مسیرهای سنتی است.
همزمان، ایران و روسیه نیز بر افزایش همکاریهای اقتصادی و رفع موانع موجود تاکید کردهاند؛ موضوعی که اهمیت کریدور شمال-جنوب را برای اتصال ایران به بازارهای روسیه و آسیای مرکزی افزایش میدهد.
آیا تجارت ایران واقعا از جنوب به شمال منتقل میشود؟
با وجود افزایش توجه به مسیرهای شمالی، کارشناسان هشدار میدهند که این مسیرها در کوتاهمدت نمیتوانند جایگزین کامل بنادر جنوبی شوند.
ظرفیت محدود بنادر خزر، مشکلات ریلی، ازدحام مرزها و نیاز به توسعه زیرساختها، مانع از آن است که شمال ایران بهسرعت جای جنوب را بگیرد. در مرز نوردوز با ارمنستان نیز افزایش فشار بر مسیرهای زمینی باعث ایجاد صفهای طولانی کامیونها شده است.
به همین دلیل، تغییر مسیر تجارت ایران بیشتر از آنکه یک جایگزینی کامل باشد، در مرحله نخست یک راهبرد سازگاری با بحران است؛ تلاشی برای ایجاد مسیرهای پشتیبان در برابر اختلال در مسیرهای جنوبی. با این حال، جنگ و بحران هرمز ممکن است اثر بلندمدتتری داشته باشد: تقویت جایگاه دریای خزر، قفقاز و کریدور شمال-جنوب در محاسبات اقتصادی ایران.
نقشه تجارت ایران ممکن است بهتدریج شاهد تغییر باشد؛ نه به معنای کنار گذاشتن جنوب، بلکه با اضافه شدن یک محور شمالی که پیش از این بیشتر یک مسیر مکمل محسوب میشد.
کد خبر 1072887
-
پاسخ قاطع قالیباف به ترامپ؛ بچرخ تا بچرخیم | هیچ زیرساختی در امان نخواهد بود
-
شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز رسما ابلاغ شد
-
عراقچی: مواضع هستهای ایران تغییر نکرده است؛ ایدههایی به واسطهها مطرح شد، منتظر پاسخ آمریکا هستیم
-
فوری | پاسخ ایران به ادعای امارات
-
ایران راه حل را معرفی کرده است ؛ شروط تهران کاملاً عادلانه و منطقی است
-
روز آخر در نیویورک انجام شد؛ دیدار مهم عراقچی با گوترش | آمریکا بارها به دیپلماسی خیانت کرده است
-
لقمه بزرگتر از دهان دیپلمات اماراتی و پاسخ کوبنده ایران
-
بیرانوند: من سرباز شوم دلار ۱۰ هزار تومان میشود و مردم گوسفند میخرند و میخورند؟ | نمیخواهم قربانی شوم
-
با پولهای بلوکه شده، مردم ایران را مسلح کنید تا با نظام بجنگند! | ویدئو
-
کارگردان کاراگاه علوی: خدا کند این سریال ادامه پیدا نکند! | انتخاب بهنام تشکر کودکانه بود
-
فوری؛ امارات سفر ۶ ساعته نتانیاهو و رئیس موساد را تائید کرد
-
واکنش فوری ترامپ؛ من به ایران هیچ پیشنهادی ندادم! | جزئیات ادعای آکسیوس
-
ناو جنگی آمریکایی با شلیک اژدر و موشک غرق شد
-
پیام جنگی نتانیاهو از پایگاه جنگندههای اسرائیلی | دشمن میخواهد به ما حمله کند
-
ناو جنگی آمریکایی با شلیک اژدر و موشک غرق شد
-
واکنش فوری ترامپ؛ من به ایران هیچ پیشنهادی ندادم! | جزئیات ادعای آکسیوس
-
لحظه به لحظه از سقوط علیرضا نصیری هنگام مهار وزنه ۴۰۳ کیلوگرمی +تصاویر
-
بیرانوند: من سرباز شوم دلار ۱۰ هزار تومان میشود و مردم گوسفند میخرند و میخورند؟ | نمیخواهم قربانی شوم
-
ایران؛ قدرت اول جهان | خالی فروشی کلیه! | بساط برهنگی باید جمع شود
-
فوری؛ امارات سفر ۶ ساعته نتانیاهو و رئیس موساد را تائید کرد
-
با پولهای بلوکه شده، مردم ایران را مسلح کنید تا با نظام بجنگند! | ویدئو
-
کارگردان کاراگاه علوی: خدا کند این سریال ادامه پیدا نکند! | انتخاب بهنام تشکر کودکانه بود
-
پایگاه نظامی و فرودگاه سری در نزدیکی بابالمندب کشف شد؛ افشاگری انصارالله
-
۱۰۰ هزار دلار را برنمیگردانم و علیه آسانی مدرک به پرسپولیس میدهم | افشاگری عجیب میثاقی
-
انفجارهای پیاپی در مرز ایران و آذربایجان ؛ ماجرا چه بود؟