نیشابور جایی است که به گفته رئیس بخش زلزلهشناسی، مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی عمیقترین شکاف فرونشست زمین در ایران در آن مستندسازی شده؛ اما ظاهرا این شکاف آنقدرها هم عمیق نبوده که مسئولان را از افتتاح بزرگترین کارخانه فولاد شرق کشور با نیاز آبی فراوان در همین منطقه منصرف کند.
همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: سه فروریزش در اصفهان طی یک هفته و انتشار تصویری از یک خودروی کوییک که در چالهای عمیق در خیابان فردوسی نیشابور فرو رفته است، بار دیگر زنگ خطر فرونشست زمین و پیامدهای شهری آن را به صدا درآورده است. علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی، مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، ریشه اصلی این فروریزشها را همان فرونشست ناحیهای میداند که در دشتهای کشور در حال رخ دادن است؛ پدیدهای که به گفته او برخلاف زلزله، یک مخاطره انسانساخت و قابل کنترل است و حتی میتوان نرخ آن را به صفر رساند.
بیتاللهی درباره ارتباط فروریزشهای اخیر شهری با فرونشست زمین میگوید: ریشه اصلی فروریزشهایی که در اصفهان، تهران، نیشابور و احتمالا در آینده در شهرهای دیگر مشاهده خواهد شد، همان فرونشست ناحیهای است که در دشتها و مناطق مختلف کشور رخ میدهد.
به گفته او، پدیده فرونشست از اواسط دهه ۵۰ در کشور آغاز شده و اکنون به جز استان گیلان، در تمام استانهای کشور نشانههای آن مشاهده میشود. خراسان رضوی و از جمله نیشابور یکی از زونهای بزرگ فرونشستی کشور است و وسیعترین پهنههای فرونشستی نیز در این استان قرار دارد. پس از خراسان رضوی، استانهای کرمان، فارس، اصفهان و تهران از نظر وسعت پهنههای فرونشستی در رتبههای بعدی قرار دارند.
رئیس بخش زلزلهشناسی، مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به تفاوت وضعیت استانها میگوید: در اصفهان، کلانشهر اصفهان در زون فرونشست قرار گرفته است، در حالی که در خراسان رضوی تمام استان درگیر این پدیده نیست و بخشهایی از شمال غربی مشهد و برخی شهرهای کوچک و روستاها در مناطق دیگر استان تحت تاثیر فرونشست قرار دارند.
اصفهان در آستانه نقطه بیبازگشت
بیتاللهی پیشتر درباره وضعیت فرونشست اصفهان هشدار داده و از حدود ۱۰ سال فرصت برای جلوگیری از رسیدن این شهر به نقطه بیبازگشت سخن گفته بود. او در تشریح شرایط اصفهان میگوید: خشک شدن زایندهرود، همراه با برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، باعث تشدید مضاعف این پدیده و افزایش ریسک آن در اصفهان شده است. محدوده کلانشهری اصفهان و شهرهای واقع در این گستره فرونشستی، جمعیتی بیش از ۳ میلیون نفر را در خود جای دادهاند.
با این حال، بیتاللهی تاکید دارد که برای کنترل فرونشست هنوز دیر نشده است. او میگوید: برخلاف زلزله که وقوع آن خارج از کنترل انسان است، فرونشست یک مخاطره انسانساخت است که فعالیتهای انسانی در دهههای گذشته موجب ایجاد و تشدید آن شدهاند. بنابراین با تغییر همین عوامل میتوان آن را کنترل کرد. در حوالی توکیو، فرونشست زمین در سال ۱۹۶۵ شرایطی مشابه اصفهان داشت، اما این کشور با جدیت و استمرار در اجرای اقدامات کاهش خطر، توانست تا سال ۲۰۰۳ نرخ فرونشست را به صفر برساند و این پدیده را کاملا متوقف کند.
به گفته او، علت اصلی فرونشست کاهش سطح آبهای زیرزمینی است؛ بنابراین هر اقدامی که مانع افت سطح آب زیرزمینی شود، میتواند در کاهش نرخ فرونشست موثر باشد.
بیتاللهی در تشریح عوامل تشدیدکننده فرونشست در اصفهان به گسترش باغها در اراضی بالادست سد اشاره میکند. به گفته او، وسعت این باغها که زمانی حدود ۶ تا ۷ هزار هکتار بود، اکنون به ۷۰ هزار هکتار رسیده است؛ در حالی که راندمان آبیاری آنها چندان بالا نیست و بخشی از آب در این محدوده مصرف میشود.
او همچنین میگوید: حدود ۵ هزار حلقه چاه در بافر ۵۰۰ متری اطراف زایندهرود حفر شده است و برداشتهای غیرقانونی در مزارع، ویلاسازی و عوامل دیگر در نهایت به خشک شدن کامل زایندهرود منجر شدهاند. در شمال اصفهان و در محدوده حبیبآباد و دولتآباد نیز همچنان برداشت بیرویه آب برای کشاورزی ادامه دارد. با تغییر شیوه آبیاری و نوع کشت و زرع، مصرف آب میتواند تا ۱۰ برابر و حتی بیشتر کاهش یابد. به اعتقاد او، با چنین اقدامات مدیریتی میتوان از تشدید فرونشست جلوگیری کرد، اما اجرای آن به یک عزم ملی و مشارکت چندین دستگاه نیاز دارد.
بیتاللهی جمعیتپذیری کلانشهرها را یکی از عوامل مهم در تشدید فرونشست میداند و میگوید: در اطراف شهرهایی مانند مشهد، تهران، شیراز، اصفهان و کرمان فرونشستهای گسترده رخ داده است، زیرا تمرکز جمعیت زیاد در یک محدوده کوچک، نیاز آبی بالایی ایجاد میکند.
احداث کارخانه فولاد در نزدیکی عمیقترین شکاف فرونشست در کشور
رئیس بخش زلزلهشناسی، مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در ادامه به موضوع مکانیابی صنایع آببر اشاره میکند و نیشابور را نمونهای مهم از این مسئله میداند.
به گفته بیتاللهی، نیشابور یکی از بزرگترین زونهای فرونشستی کشور است و عمیقترین شکاف فرونشست زمینی که او در جریان بازدید، مطالعه و مستندسازی مناطق مختلف ایران مشاهده کرده، در محدوده اطراف شهر نیشابور قرار دارد.
او با اشاره به افتتاح یک کارخانه فولاد در این منطقه میگوید: این کارخانه از نظر اشتغالزایی اهمیت دارد، اما نیاز آبی فراوانی دارد و در منطقهای مستقر شده که با کمبود آب مواجه است . چند ماه پیش در همین منطقه بزرگترین کارخانه فولاد شرق کشور افتتاح شد. این کارخانه برای اشتغالزایی خیلی خوب است ولی نیاز آبی فراوانی دارد آن هم در جایی که آب نداریم.»
فضای سبز شهری هم آب میخواهد
به گفته علی بیتاللهی، مسئله مصرف آب فقط به کشاورزی و صنعت محدود نمیشود و نوع فضای سبز و شیوه آبیاری در شهرها نیز میتواند به برداشت آب از منابع زیرزمینی منجر شود.
او با اشاره به تهران میگوید: نوع آبیاری فضای سبز و انتخاب گونههایی که نیاز آبی فراوان دارند، موجب استحصال آب از قنوات یا چاهها میشود و شرایط مشابهی در اصفهان و دیگر شهرهای بزرگ نیز وجود دارد.
بیتاللهی تاکید میکند: کنترل فرونشست به همکاری یک دستگاه محدود نیست، زیرا عوامل موثر بر این پدیده در حوزههای مختلف قرار دارند. بخشی از اقدامات به وزارت نیرو، بخشی به وزارت جهاد کشاورزی، بخشی به وزارت صنعت، بخشی به وزارت راه و شهرسازی و بخشی نیز به شهرداریها و دیگر نهادها مربوط میشود. به همین دلیل برای کنترل این پدیده به یک همگرایی چنددستگاهی و فراسازمانی نیاز است و لزوم تشکیل ستاد ملی فرونشست نیز از همین مسئله ناشی میشود. این ستاد باید در جایگاهی قرار گیرد که بتواند میان دستگاههای اجرایی، وزارتخانهها و نهادهای مختلف هماهنگی ایجاد کند تا اقدامات لازم برای کاهش خطر فرونشست به صورت یکپارچه دنبال شود. هدف از این هماهنگی فقط کنترل یک پدیده زمینشناختی نیست، بلکه باید در نهایت به حفظ بناهای تاریخی، ایمنسازی محیطهای شهری و مهمتر از همه، حفظ امکان زیستپذیری سرزمین برای آیندگان منجر شود.
کد خبر 1068722 منبع: روزنامه همشهری
-
سدهای این کلانشهر به گِل نشست | هماکنون فقط ۲ درصد از حجم ذخیره سدها آب دارد
-
تجربه شگفت انگیز به صفر رساندن فرونشست در ژاپن | دهن کجی مسئولان به عمیق ترین شکاف فرونشست زمین در ایران
-
بیرانوند دیگر به کار ما نمیآید | او به تیم ما بیاید هم بازی نخواهد کرد
-
اگر رهبری اجازه دهند ظرف ۲۴ ساعت از سلاح هستهای استفاده می کنیم
-
فوری | بیرانوند دفترچه اعزام به خدمت را پست کرد | خداحافظی قطعی با تراکتور
-
واکنش ظریف به پیشنهاد چین برای میانجیگری میان ایران و آمریکا
-
سردار رادان: شرایط ما جنگی است | وطنفروش را دشمن میبینیم | با ضرب گلوله متوقف میکنیم
-
بیرانوند: با احترام به صحبتهای سردار رادان …. | من از سربازی نمیترسم
-
سپاه خبر داد؛ شهادت سیامک پناهی در حمله آمریکا + عکس | پیکر او پیدا نشد
-
حمله قدرتمند و هوشمندانه سپاه علیه پایگاههای آمریکا | ببینید
-
بیرانوند دیگر به کار ما نمیآید | او به تیم ما بیاید هم بازی نخواهد کرد
-
آمریکا بر سر دوراهی | خبر مهم درباره درخواست عربستان تایید شد | نقش تهران در تصمیمات نظامی یمنیها | اخطار به کشور اروپایی
-
تصمیم مهم اورونوف؛ اگر از پرسپولیس جدا شوم دیگر …
-
اگر رهبری اجازه دهند ظرف ۲۴ ساعت از سلاح هستهای استفاده می کنیم
-
زنجان سفیدپوش شد! | تصاویر
-
فوری | حمله موشکی و صدای انفجار در عربستان | وضعیت اضطراری فعال شد
-
فوری؛ دولت دستور دورکاری برای کارمندان صادر کرد | علت چیست؟
-
سردار رادان: شرایط ما جنگی است | وطنفروش را دشمن میبینیم | با ضرب گلوله متوقف میکنیم
-
ساعتی پیش سپاه یک فروند MQ۱ آمریکا را زد
-
۳ بحران بزرگ در کمین ۷۵ میلیون ایرانی
-
هشدار جدی برای اصفهان؛ بحران زیر پای ۳.۳ میلیون نفر | فقط ۱۰ سال برای نجات اصفهان فرصت داریم
-
پدیده ای که شهرهای ایران را می بلعد | آخرین وضعیت فرونشست زمین در شهرهای ایران | تنها استانی که دچار فرونشست نشده است
-
هشدار قرمز برای شهرهای ایران | بحران قریب الوقوع در کمین ۷۵۰ شهر
-
زیر پای شهرها چه می گذرد؟ | دشت های حاصلخیز در مسیر شوره زار شدن
-
میراث ثبت جهانی روی خط فرونشست | تکرار فرونشست زمین در یک خیابان اصفهان
-
فاجعه در کمین سکونتگاه های اصفهان | دشت مهیار نمونه فرونشست زمین در جهان